środa, 4 maja 2016

Figurkowy Karnawał Blogowy XXI -Oldskul | Miniatures Blog Carnival XXI - Old school

Nie ma to jak upiec dwie pieczenie przy jednym ogniu - nie dość, że pokazuję kolejne dwa żywe posągi, które wykorzystam w grze Frostgrave lub - ogólniej - jako architektoniczne przeszkadzajki na polu walki, to jeszcze wpiszę się w tematykę XXI edycji Figurkowego Karnawału Blogowego, której myślą przewodnią jest oldskul, a gospodarzem jest Żółty z bloga Twierdza Nieumarłych.


Po dwóch gargulcach na kolumnach produkcji Black Grom Studio ustawiłem figurki, a w zasadzie figureczki, bo to skala 25 mm, produkowane niegdyś, pod koniec lat osiemdziesiątych, przez Ral Parthę na podstawie licencji TSR. Pierwsza, miniaturka krasnoluda, była już kiedyś na blogu - przemalowana i postawiona na kolumnie, niczym Zygmunt, z dumą pokazuje, jaki los czeka bohaterów - w tym wypadku Bruenora z Zapomnianych Krain. Druga miniaturka, herosa z mieczem, to z kolei pomnik ku czci Caramona z Dragonlance'a.

Nie wiem, kto był rzeźbiarzem - Tom Meier lub Denis Mize (prawdopodobnie Meier) ale rzeźba zdecydowanie broni się mimo upływu tylu lat. Detali sporo, ładnie zrobionych, łuski pancerza, paski, zdobienia... A mimo to robią za pomniki... No cóż, nigdy nie ukrywałem, że Dungeons & Dragons to nie moja bajka:)




Nothing better then hitting two birds with one stone - not only I can show another two living statues for my Frostgrave games, but they fit perfectly with the theme of XXI edition of Miniatures Blog Carnival - Old School. This edition of the Carnival is run by Żółty from Twierdza Nieumarłych blog.

After two gargoyles my attention was drawn to miniatures from official TSR-licenced range released by Ral Partha back in the late eighties. First, dwarf miniature, comes from Forgotten Realms heroes boxed set - it is Bruenor. Second, hero with a sword, is Caramon from Dragonlance Heroes boxed set. Both show what future holds for heroes - ages of boring standing on the stone pillar. 

I don't know who sculpted both of them, Tom Meier or Denis Mize (Meier most likely) but those miniatures are really, really nice - despite all these years. A lot of subtle detail like scales, straps, very nice facial features, etc. Still - they are just living statues to me. Well, it is not a mystery that I'm definitely not a Dungeons and Dragons fan:)





poniedziałek, 2 maja 2016

Gargulce | Gargoyles

Na warsztat trafił kolejny miniminiminiprojekcik, a mianowicie dwa gargulce na postumentach, które będę mógł wykorzystać albo jako, po prostu, ozdóbki na polu walki, albo w scenariuszach do Frostgrave. Miniaturki to stareńka Ral Partha, skala 25 mm z tego co pamiętam. Jednego z tych gargulców pokazywałem lata temu w innym, pierwotnym malowaniu. Postanowiłem jednak wydobyć to maleństwo z czeluści zapomnienia i dać mu drugą szansę na zaistnienie. Przykurczony kolega to druga część tego samego zestawu - tego od dziesięcioleci miałem w białym podkładzie.

Jeden ze scenariuszy gry Frostgrave wykorzystuje sześć żywych posągów, strzegących skarbów. Moje kamienne maszkarony będą dwoma z nich, teraz muszę jeszcze znaleźć cztery kolejne miniaturki, podobne w stylu. Dwie w zasadzie już mam, nad kolejnymi się waham... Ale możliwe, że ostatecznie zrobię je w tym tygodniu.

Kolumny to produkt Black Grom Studio, wersja prototypowa. Wkrótce prawdopodobnie trafią do sprzedaży. Dobrze odlane, proste, klasyczne kolumny doryckie, dostępne w odcinkach z podstawami i z kawałkami "po przejściach" - ukruszonymi i obitymi. Te trafią do planowanej zrujnowanej świątyni...

Gargulce przymocowałem do kolumn za pomocą magnesów. Dzięki temu mogę je zdejmować, jeśli w czasie gry zajdzie taka potrzeba.

I managed to paint another tinytinytiny project - two stone gargoyles standing on columns, which will be usable both as a stand alone mini-architecture on the game table or for Frostgrave scenarios. Figures are very old Ral Partha, 25 mm scale if I remember correctly. One of them was already shown here, on the blog, years before, in its original painting 23 years old. I decided to revive this little fellow and give him a second chance so to speak. His gnarled friend is from the same set - this one was undercoated white and left for the same amout of time.

One of Frostgrave scenarios calls for a six living statues guarding treasures. My stone gargoyles will be two of them, now I need to find another four miniatures similar in scale to make further statues. To be honest, I have two of them already, and I wonder over last two of them... I will try to make those four statues this week, if time will permit.

Columns come from Black Grom Studio company, both are from preproduction cast. They will be available soon I think. Cast is good, columns are classical doric ones, divided into sections and bases/capitals. Some of the sections are broken or crushed, adding to the variety. I will use them in forthcoming ruined small temple project...

Gargoyles are positioned over the top of columns with small earth magnets. They are easily detachable, if need arise.








sobota, 30 kwietnia 2016

Drakula - Figurkowy Karnawał Blogowy XX | Dracula - Miniatures Blog Carnival XX

Trochę jadę po bandzie - psim swędem załapuję się na XX, jubileuszową edycję mojego własnego dzieła, Figurkowego Karnawału Blogowego. Raz, że w ostatniej chwili, poproszony przez prowadzącego tą edycję Czakiego, dwa że figurką, którą i tak miałem na warsztacie (aczkolwiek zaledwie w podkładzie), trzy... że teoretycznie magiczną, czyli zgodną z tematem jeszcze trwającego Karnawału - Magia - ale teoretycznie... Przedstawiam bowiem Drakulę, czyli kolejnego, starego wampira produkcji Citadel.

Przyjmijmy jednak, że definicja magii jest tak szeroka, że załapują się do niej krwiopijcy - przemieniają się bowiem w mgłę, chmarę nietoperzy czy jakieś inne monstra, rzucają uroki, a w mojej ulubionej grze są przecież pełnoprawnymi czarownikami. Czyli - liczy się do tematu:)

Pokazałem wcześniej Nosferatu, musowo było też pokazać Drakulę. Miniaturka wydana w tym samym, z tego co pamiętam, co Nosferatu, również część serii Night Horrors. Klasyczny krwiopijec rodem z horrorów klasy B - peleryna, kły wyszczerzone w agresji. U mnie będzie kolejnym przeciwnikiem poszukiwaczy przygód we Frostgrave.

Malowanie błyskawiczne, choć już nie liczone w minutach - zajął mi około dwóch godzin, sporo czasu poświęciłem na płaszcz. Liczne fałdy aż się prosiły o podkreślenie, było też sporo płaszczyzn wymagających choć elementarnego rozjaśnienia.


This is a kind of "last chance" entry - I barely managed to paing something for XX edition of Miniatures Blog Carnival - an event started by me almost two years ago, kind of community effort to paint something according to the selected theme. And the theme of current edition is magic. As you can see, my entry is done almost too late and is barely acceptable. Let me introduce Drakula, another old, classic Citadel Vampire.

Let's assume that definition of magic is so brad, that it encompasses blodsuckers too - they do change into a mist of bats, they cast glamours, etc - definitely magical in my book. And let's not forget that they are magic users in my favourite game too.

As I showed earlier Nosferatu, it is only right to show Dracula. This miniature was released in the same time as previously shown vapire, as a part of Night Horror range too. This is classical vampire from horror B movies - theatrical cloak, bared fangs... It will do fine as another opponent for adventurers in Frostgrave games.

Painting was really fast, but it wasn't counted in minutes anymore - it took me about two hours to paint this miniature, as a lot of time went into the cloak. It has folds which demended sharp highlights and some smooth surfaces where rudimentary blending was necessary too.







czwartek, 28 kwietnia 2016

Nosferatu

Następna figurka w mojej kolejce malowania ze zbioru "jak najszybciej, najlepiej do pół godziny" to ten stareńki wampir, wydany w okolicach 1985 r. Wchodził w skład wspominanej już wielokrotnie na łamach bloga serii Night Horrors. Kupiłem go do swojej pierwszej armii ożywieńców, ostatecznie jednak pomalowałem do niej innego wampira - w tej chwili zmyty czeka na nowe malowanie, a jego konkurent doczekał się, w końcu, dotyku pędzla.

Przyznam, że niegdyś nie byłem specjalnym fanem tej figurki, wydawała mi się dość brzydka, ale na tle - jak mi się zdawało - i tak nienajfajniejszych ówczesnych wampirów, mogła jeszcze ujść. Dziś moje zdanie na ten temat diametralnie się zmieniło, podoba mi się bowiem ta miniaturka okrutnie. Jej poza, grymas na twarzy, ciało konsolidujące się z mgły czy też dymu. No, po prostu, Nosferatu ze starego filmu co się zowie. Będzie godnym przeciwnikiem poszukiwaczy skarbów z Frostgrave, a - co jest dodatkowym bonusem - jest całkiem spory, wygląda nieźle nawet przy obecnych miniaturkach, więc pojawi się może też w jakiejś większej bitwie.

Next miniature in my slowly diminishing line of figures which I may "paint as fast as possible, 30 minutex max" is this very old vampire, released back in 1985 as a part of Night Horrors range. I bought him for my first Undead army but decided to paint another bloodsucker for my commander. As it turns out, my old commander is currently stripped of paint and this one has finally been touched by brush.

I must admit that I didn't especially like this particular miniature. I thought that it is rather ugly but it was one of the better sculpts anyway. Today I have drastically different opinion - I, simply, love this little fellow. I like his pose, grin on his face, his body growing solid from a smoke or a mist. This is stunning Nosferatu, straight from this old movie. This vampire will make a fine opponent for my group of Frostgrave knowledge seekers. Additionally, he is quite large, which makes him a possible choice for bigger battles, where he won't look out of place between newer miniatures.








wtorek, 26 kwietnia 2016

Jaskiniowy trol | Cave troll

Mormeg pomalował pierwszego z większych stworów do swojej armii sługusów Saurona - jaskiniowego trola. To metalowy model, jeden z bodajże trzech wariantów, jakie ukazały się zimą 2001 r.  Model oparty jest, rzecz jasna, na wizji z filmowej adaptacji Petera Jacksona. W skrócie - wielki, głupi i bardzo, bardzo zły.

O samym malowaniu nie wiem, niestety, praktycznie nic - może mój brat wypowie się w komentarzu, a może opisze to w notce z kolejnym większym monstrum z Morii.

Mormeg has painted first of its larger monsters for Sauron's army of orcs, goblins and all kind of nasty creatures - cave troll. This is metal miniature, one of three trolls which were released back in the winter of 2001. Miniature is based, of course, on the one shown in Peter Jackson's movie. In short - big, stupid and very, very angry.

I can not tell too much about painting, I'm afraid - maybe my brother will write short description in the comments, or - maybe - this part will be left for a note showing next cave monster of Moria.







poniedziałek, 25 kwietnia 2016

Z półki Mormega: "Dark Alchemy"

Kilka dni temu do sprzedaży trafił trzeci minidodatek do gry "Frostgrave", zatytułowany "Dark Alchemy". Podobnie jak wcześniejsze rozszerzenia, jest on dostępny jedynie w postaci pliku pdf lub epub. Autor gry i dodatków zdradził jednak jakiś czas temu, że planowane jest wydanie dotychczasowych suplementów elektronicznych w postaci tradycyjnej książki.

"Dark Alchemy" to 14 stron, zawierających krótką kampanię i rozszerzoną tablicę napojów alchemicznych, do wykorzystania zarówno w czasie kampanii, jak i w trakcie normalnych gier. Co ciekawe, kampania przeznaczona jest do gry z udziałem tylko jednego gracza lub w kooperacji z drugim. Dzięki temu można ją wykorzystać, na przykład, dla lekkiego wzmocnienia nowej drużyny przed jej wejściem do rozgrywek przeciwko bardziej doświadczonym czarodziejom, może też posłużyć do sprawdzania nowych drużyn.

Minikampania różni się nieco zasadami szczegółowymi od standardowych, powiązanych gier. Ograniczono liczbę dopuszczalnych figurek w konkretnych scenariuszach, nie można również używać w scenariuszach następujących po pierwszym tych postaci, które zginęły w czasie walki (nawet jeśli rzut po zakończeniu rozgrywki wskazał, że przeżyły). Jedynym wyjątkiem jest czarodziej. Ograniczono też możliwość rzucania zaklęć przed grą. Kolejna zmiana to odmienne zasady rządzące zbieraniem skarbów - w kampanii "Dark Alchemy" można przenosić ich aż dziesięć. Jest to logiczne, jako że większość zdobytych cennych przedmiotów to niewielkie fiolki z napojami. Ostatnia z większych zmian to brak spotkań losowych.

Minikampania składa się z trzech scenariuszy, każdy z nich rozgrywany jest na określonym - i najczęściej w jakiś sposób ograniczonym - terenie. Tytuły scenariuszy to "Alchemiczne monstrum" (toczy się wewnątrz zrujnowanej fabryki detoktów), "Bieg ze szkieletami" i "Rozprzestrzeniający się ogień". Wszystkie scenariusze posiadają własne zasady specjalne, od ognia zagradzającego drogę, poprzez miejsca, z których wyłaniają się szkielety, do potężnego stwora, poszukującego czegoś do zjedzenia...

Dwie następne części tego minidodatku to nowa tabela napojów, przystosowana do użycia w minikampanii, a także Bestiariusz, zawierający trzy kolejne monstra: Alchemiczne Monstrum, Płomieniorzuty (bojowe konstrukty średniej wielkości) i Płonące Szkielety.

Ostatnia, najbardziej obszerna część dodatku, to zmienione i uzupełnione w stosunku do podręcznika głównego zasady rządzące napojami magicznymi w grze. Jest ich teraz więcej, zostały podzielone na Słabsze i Mocniejsze, a ich efekty bywają... ciekawe. Myślę, że sam ten element wprowadzi sporo dodatkowych smaczków do gier. Za przykład niech posłuży Flacha Ciemności, która - roztrzaskana o ziemię - sprowadza mrok, ograniczający do końca gry zasięg widzenia do 12 cali. Podobała mi się także Eteryczna Próżnia, wsysająca ożywieńców, jak również Eliksir Szybkorzucania, pozwalający na dwukrotne rzucenie zaklęcia lub zaklęć w jednej turze. Jest z czego wybierać i jest czego szukać.

Minidodatek ciekawy, fajnie pomyślany, oferujący możliwość gry w pojedynkę. Jak dla mnie bomba. A kiedy do tego dodamy jeszcze cenę, wynoszącą tak jak w przypadku poprzednich dwóch minisuplementów ok. 15 PLN - szkoda nie brać.


niedziela, 24 kwietnia 2016

Skryba Chaosu: Wywiad z Mikem Bruntonem

Jeden z ostatnich wywiadów z ludźmi ze starej ekipy Games Workshop, oryginalnie opublikowany przez Orlygga na blogu Realm of Chaos 80s.



Ponad rok temu rozpocząłem serię wywiadów z ludźmi, którzy brali udział w projekcie Realm of Chaos. Myślałem wtedy, że znajdę jednego czy dwóch pracowników GW zainteresowanych taką rozmową, powiedzą coś, co zmieści się w akapicie czy dwóch. Nie miałem pojęcia, że ten pomysł przemieni się cały łańcuch długich wywiadów (w chwili, gdy piszę te słowa, jest już ich piętnaście), a udział w nim wezmą ludzie od Bryana Ansella do Tony'ego Hougha. Znalazł się jednak ktoś, kogo trudno było namierzyć. Właśnie ta osoba jest bohaterem dzisiejszej, szesnastej rozmowy - Mike Brunton. To właśnie on napisał ostateczną wersję "Slaves to Darkness" i do obrazu całości od dawna brakowało jego opowieści.
Przewijamy teraz do wydarzeń sprzed kilku tygodniu - rozmawiałem wówczas z Graemem Davisem o pewnych materiałach z WFRP, kiedy zasugerował, by zapytać Mike'a o udzielenie wywiadu. Jak możecie sobie wyobrazić, nie mogłem wypuścić takiej okazji z rąk, kilka godzin później byłem już w kontakcie z bohaterem poniższego tekstu i wszystko potoczyło się w normalny sposób.

Tak więc, bez zbędnego ględzenia, oddaję klucze do tego małego zakątka cyberprzestrzeni Mike'owi, który przedstawi nam swoją historię. Miłej lektury.

RoC80s: Jak, w twoim wypadku, zaczęła się fascynacja światem gier fantasy? "Władca Pierścieni"? Robert E. Howard? D&D?
MB: Zacząłem jako gracz tradycyjnych gier wojennych, w dużej mierze dzięki żołnierzykom Airfixa. Znalezienie pudełkowego zestawu "Dungeons & Dragons" w sklepie z grami bitewnymi w Bradford było szczęśliwym trafem. W jaki sposób trafiło tam drewniane pudło pierwszego wydania? No cóż, była to jedna z gier, w które grałem zamiast odrabiać lekcje z greki i łaciny. Fantasy pojawiło się też dlatego, że mniej więcej w tym czasie przeczytałem wszystko, co napisał Michael Moorcock, ale już samo granie w bitewniaki wystarczy do przypięcia komuś łatki dziwaka. Zainteresowanie grami i D&D oznaczało, że byłeś nerdem i dziwakiem w czasach, gdy nawet angielskie słowo nerd nie oznaczało jeszcze obelgi. Prawdę mówiąc, jestem trochę zdziwiony, że w telewizji nie ma jeszcze żadnego serialu o przygodach pary detektywów, Nerdy i Odd, niespecjalnie dopasowanych, ale lubiących się nawzajem. W D&D zacząłem regularnie grać w klubie miłośników gier w Huddersfield w 1978 r., naprawdę mocno złapałem bakcyla. Tim Kirby, na długo nim został kimś ważnym w GW, regularnie i znakomicie prowadził sesje w tym klubie.


Magazyn, w którym początkowo pracowała znakomita większość zespołu WFRP - oczywiście, poza nimi pracowały nad nim także inne osoby.
RoC80s: Jeśli mnie pamięć nie myli, zacząłeś pracować dla TSR, pracowałeś też w magazynie Imagine. Co zapamiętałeś z brytyjskiej sceny D&D z wczesnych lat osiemdziesiątych?
MB: Pracę w TSR rozpocząłem, ponieważ potrzebowali malarza figurek, zajmowałem się też ich systemem komputerowym. Nigdy nie odmówiłem pracy związanej z grami. Zacząłem więc pracować, Tim Kirby już wcześniej pracował w TSR i pamiętał, że byłem ponadprzeciętnym graczem D&D i wcale nie najgorszym malarzem figurek (poproszono mnie mniej więcej w tym czasie, żebym już nie startował w konkursach malarskich na Games Day, bo za dużo ich wygrałem).
Pamiętam głównie, jak bardzo niekorporacyjnie wyglądało wszystko w tych czasach. Gry to był przemysł garażowy. Wszyscy znali wszystkich, choćby pobieżnie. Kev Adams, dla przykładu, wpadał co jakiś czas - lubił po prostu pogadać o grach (to było jeszcze zanim został rzeźbiarzem figurek). Biznes wyglądał tak, a nie inaczej, ponieważ byliśmy graczami, którzy mieli szczęście, że płacono nam za robotę przy grach.
Kolejny przykład. TSR kiedyś udostępniało do gier biuro w Cambridge, od czasu do czasu, w soboty. Chodziłem tam, żeby otworzyć pomieszczenia i trochę rozruszać sam początek spotkania. To nie miało nic wspólnego z handlem, po prostu dzień poświęcony na spotkanie z innymi ludźmi mającymi te same zainteresowania, parę godzin zabawy nad D&D przy chińszczyźnie zza rogu. Pamiętam jakąś mamę, która dostarczyła swojego syna na takie spotkanie, dziękując za zainteresowanie go czytaniem i matematyką, jeśli dobrze pamiętam, miał jakieś problemy z nauką. Chciał czytać i rachować, żeby mógł grać, więc jego nauka z pewnością na tym nie ucierpiała. A mama, kiedy już stwierdziła, że synek nie zostanie złożony w ofierze przez grupę jakichś dziwaków, z przyjemnością poszła sobie na zakupy. Dziś niewiele firm zaprasza ludzi do siebie, żeby sobie pograli.
W końcu skończyłem pracując nad Imagine. A teraz czas na małe wyznanie winy: nie zawsze podpisywałem się swoim nazwiskiem pod artykułami. Radośnie poinformowano mnie, "Koleś, za często jesteś w druku", trzeba było więc przyjąć jakiś pseudonim. Albo dwa. Albo nawet więcej. Pisałem więc pod nazwiskiem, a także jako "Mark Burroughs" i jako "Fiona Lloyd" - między innymi. Ten ostatni pseudonim wywołał spore poruszenie między czytelnikami (dziewczyna! dziewczyna gra w erpegi! O rany!). Jak się okazało, miałem też smykałkę do czytania nowych gier i pisania małych, szybkich przygód. I właśnie dlatego na moim biurku lądowały, powiedzmy, "Star Frontiers", "Marvel Super Heroes" czy "Bushido" i dostawałem góra kilka dni na napisanie jakiejś przygody czy minimodułu do gry, której nigdy wcześniej nie widziałem na oczy.
A parę tygodni potem schemat powtarzał się z inną, nową grą. Autorzy zewnętrzni, piszący takie rzeczy w ramach hobby, w życiu nie zgodziliby się na takie terminy. Ale w sumie presja czasowa wychodziła na dobre, dzięki temu dostałem notkę autorską obok Michaela Moorcocka, z czego do dziś się śmieję. Dało mi to też solidne podstawy do późniejszych zajęć, no ale wówczas o tym nie wiedziałem.

Kopie tego mają dość wysoką cenę!

RoC80s: Czy "Up the Garden Path" było twoim jedynym modułem napisanym dla TSR?
MB: Był to jedyny "prawdziwy" moduł, do powstania którego się przyczyniłem, ponieważ nie należałem do grupy projektowej TSR UK. Kiedy Imagine padło, zajmowałem się głównie marketingiem. To prawdopodobnie jednak bardziej mój wkład, niż Graema Morrisa, uwidacznia się w ogólnym poziomie głupoty tego modułu. Graeme był świetnym facetem, ale nie dawał się ponieść głupawce. Moduł powstał jako przygoda promocyjna, dostaliśmy więc zielone światło na dużą dawkę surrealizmu, znacznie większą, niż w normalnych dodatkach produkowanych przez TSR. "Up the Garden Path" jest dziś znane z dwóch powodów - niemal nikt go nie widział (ze względu na niewielki nakład) i z powodu nadzwyczaj wysokiej ceny, kiedy już jakiś egzemplarz trafi do obiegu. Dzięki tej wyjątkowości mogłem kupić spory zapas pieluszek, gdy były mi potrzebne, dlatego jestem z niego naprawdę dumny. Pisanie go było fajną zabawą, został też świetnie zilustrowany przez Jesa Goodwina (jak widzicie, ten przemysł wtedy był naprawdę niewielki, wszyscy znali wszystkich). Nie miałem okazji napisać niczego innego, ponieważ odszedłem z TSR jeszcze przed wydaniem "Up the Garden Path". W tym czasie w firmie nie pracowało już również jakieś dwie trzecie oryginalnego zespołu autorów. Większość rzeczy, jakie napisałem dla TSR, ukazała się w Imagine. A o tym napisałem już wcześniej.
W TSR robiłem wiele rzeczy trudnych do dostrzeżenia, pisałem mnóstwo reklam, odpowiadałem na pytania dotyczące zasad. To ostatnie, prawdę mówiąc, było mocno czasochłonne. Polityka narzucona z góry była jasna - każde pytanie o zasady musi otrzymać spersonalizowaną odpowiedź. To były czasu jeszcze sprzed poczty elektronicznej, więc na moim biurku wiecznie widać było górę listów. Codziennie zajmowałem się tymi odpowiedziami, choćby po trochu, ale ze względu na rosnącą sprzedaż gry kupa listów praktycznie nie malała, nawet kiedy odpowiadałem coraz szybciej na te wszystkie pytania Mistrzów Podziemi, prowadzących graczy uzbrojonych w "Trójzęby Zabijania Wszystkiego +57". Mam nadzieję, że nie zepsułem nikomu za bardzo rozgrywek swoimi kiepskimi interpretacjami zasad, ale w przepisach zawsze były jakieś luki, które kreatywni gracze i mistrzowie mogli wykorzystywać do swych potrzeb. Niektóre z tych dziur były naprawdę potężne...

RoC80s: Czy przeskoczyłeś do GW wraz z Paulem Cockburnem w 1986 r., czy też twoje przejście do firmy prowadzonej przez Bryana Ansella wyglądało jakoś inaczej?
MB: O ile dobrze wiem, w latach 1985-86 skończyła się kasa w TSR w Ameryce, poinstruowano nas, żeby przygotować się na trudne czasy. Gary Gygax i rodzina Blume toczyli też ze sobą poważny spór. W Wielkiej Brytanii Don Turnbull zdecydował się przenieść najpierw ile się da kosztów do Imagine, a potem zamknąć pismo. Na papierze musiało to wyglądać jako niezła oszczędność, a.... no dobra, nie mówmy źle o martwych. Po wysłaniu do druku ostatniego numeru, cała załoga pisma została wezwana na dywanik, gdzie otrzymała wypowiedzenie. Kilka godzin później ktoś zorientował się, że wylano też mnie, gościa, który pisał wszystkie reklamy i ogłoszenia. Posłano więc po mnie z powrotem, bo ja, jak to ja, stwierdziłem, że wypowiedzenie to wypowiedzenie i poszedłem sobie do pubu. Skończyło się więc na tym, że wylali wszystkich, poza mną.
Paul zaczął wtedy wydawać GamesMastera. Napisałem do tego pisma kilka rzeczy (a raczej napisała ta fajna laska, Fiana Lloyd), żeby mu pomóc. A potem pojechał do Nottingham i GW, i to by było na tyle. No, w zasadzie prawie na tyle.
Pierwszą osobą, która bezpośrednio z TSR UK przeszła do GW to, zdaje się, Tom Kirby. Jim Bambra, Phil Gallagher i Graeme Morris zorganizowali swoją własną wyprawę do Nottingham, by porozmawiać z GW o przeniesieniu się jako zespół. Przejście Toma było dla nich dużym szokiem, bo wywierał on naprawdę duży wpływ na przygody do D&D produkowane w Wielkiej Brytanii. Zapytałem, czy mogę jechać z nimi. Nie spodziewałem się, prawdę mówiąc, specjalnych efektów tej podróży, ale GW zaproponowało pracę również i mi. Jakoś nie widziałem przyszłości w pisaniu reklam dla TSR, przyjąłem więc ofertę. A biorąc pod uwagę, jak duża była ta migracja w stronę Nottingham, Don Turnbull był nieco...uprzedzony wobec wszystkich, którzy się przenosili. A pamiętajmy, że wszyscy byliśmy dobrymi znajomymi.|
Jedyna osoba, która w końcu została w TSR, to Graeme Morris, który miał ku temu ważne powody. I on i jego żona byli archeologami, chcieli zostać w Cambridge, by utrzymać bliskie kontakty z wydziałem archeologii na uniwersytecie. Jak się nad tym zastanawiam, to w grach pracowało wtedy sporo archeologów. Jestem pewny, że byli nimi Graeme Morris, Graeme Davis, Rick Priestley i Nigel Stillman.

84 numer White Dwarfa, pierwszy pod redakcją Mike'a. Fantastyczna okładka Iana Millera, widać nawet, że chodzi o Boże Narodzenie!
RoC80s: Przez jakiś czas byłeś redaktorem naczelnym White Dwarfa, co pamiętasz z tych czasów, gdy stałeś u steru tego pisma?
MB: Głównie to, że było mnóstwo roboty. I że Paul Cockburn z wielką ulgą pozbywał się pisma na rzecz kogoś innego. Nie podskakiwał korytarzem idąc do swojego nowego biura, ale był blisko tego. Praca nad White Dwarfem w studio w Nottingham była uważana za kiepskie zajęcie. To było coś, co musiało być robione, ale praktycznie rzecz biorąc każda inna robota była uważana zarówno za fajniejszą, jak i za znacznie ciekawszą. To zresztą, w pewien sposób, była w sumie prawda. Pismo musiało przecież ukazywać się regularnie (nuda). Gry pudełkowe i podręczniki to było naprawdę "coś", jeśli chodzi o proces wydawania, zwłaszcza, że ukazywały się relatywnie rzadko. Mówiąc innymi słowy, praca nad pismem to była, cóż, praca, ponieważ były terminy, natomiast gry to była "fajna zabawa".
Wcześniejsza przeprowadzka z Londynu była raczej... trudna. Wciąż było po niej mnóstwo rzeczy do zrobienia. Trzeba było przejrzeć setki artykułów, nadesłanych przez zewnętrznych autorów. Ostatecznie, musiałem przejrzeć to wszystko naprawdę krytycznie, choćby po to, żeby mieć trochę miejsca w pokoju. Mnóstwo tych tekstów nie przeszło sita, choć - gdyby było więcej czasu, część może by została skierowana do druku. W końcu udało mi się jednak przekopać przez wszystko na tyle, że White Dwarf ukazywał się co miesiąc bez specjalnych problemów. Musiałem jednak odwołać się do swojego sprytu - co miesiąc przygotowywałem parę stron więcej, żeby mieć gotowy spory zapas na wypadek jakichś problemów. Ostatecznie okazało się, że zmarnowałem w ten sposób tylko czas, podjęto bowiem decyzję, by publikować materiały jedynie o produktach GW. Cóż, takie życie.
Co było dobre? Miałem, w zasadzie, swobodę doboru większości materiałów. Oczywiście, były strony zarezerwowane dla produktów i figurek GW, ale reszta była, w sumie, zależna wyłącznie ode mnie. Oznaczało to, że mogłem pisać o grach takich jak "Paranoia", "Judge Dredd" i AD&D (które w czasie, kiedy zajmowałem się White Dwarfem, nadal były publikowane przez GW). Patrząc z perspektywy czasu miałem chyba dziecięcą radochę z publikowania takich rzeczy, jak przygody do "Paranoi" bez map czy drukowane do góry nogami. Wydawało mi się, że wpisuje się to w ogólny poziom szaleństwa tej gry i w sumie dostałem sporo listów od ludzi, którzy uważali to za zabawne.

Co dla mnie było złe? Cóż, już wtedy, w czasach przedinternetowych zorientowałem się, że można być nielubianym/nienawidzonym/pogardzanym (usunąć to co konieczne) za to, że wykonuje się swoje obowiązki. To nie była, co prawda, uniwersalna opinia, ale całkiem liczne grono czytelników z radością przyszłoby na mój pogrzeb. A przecież nawet mnie nie znali! Niezależnie od tego, co pojawiłoby się w piśmie, ktoś był szczerze przekonany, że to zamach na jego życie i prawa, bo ukazuje się za dużo (albo za mało) rzeczy do gry X czy Y. W końcu zdałem sobie sprawę, że tutaj nie mogłem wygrać. Zresztą nikt nigdy nie mógł. No i w sumie, niezadowoleni czytelnicy nie posunęli się nigdy do życzenia mi śmierci, za co jestem im dziś wdzięczny.
Kiedy skończyłem prowadzenie pisma, nastąpiła zmiana dyrekcji i usunięto wszelkie materiały dotyczące gier nie należących do GW. Zmiana zawartości pisma i redaktora naczelnego (do widzenia mój drogi) były ze sobą powiązane. Uważałem, że to błąd, jako że zarówno nakład, jak i przychody z reklam rosły. Ale WD jakoś udało się wychodzić jeszcze kilkaset numerów.

Rozkładówka ze "Slaves to Darkness". Widzicie Mike'a?

RoC80s: Byłeś głównym autorem "Realms of Chaos: Slaves to Darkness". Rick Priestley napisał o tym projekcie, że "poległo na nim wielu autorów". Jak udało ci odnieść sukces tam, gdzie inni zawiedli?
MB: To, że się udało, to zasługa (a) "papierosów, whiskey i szalonych kobiet"; (b) długich godzin spędzonych na ślęczeniu nad klawiaturą i ślepego losu; albo też (c) nadal to piszę, a to wszystko to tylko sen. Podejrzewam, tak naprawdę, że to głównie opcja (b) z odrobiną (a).

Zanim na moim biurku wylądował projekt "Realm of Chaos", miałem wrażenie, że nagle wszyscy autorzy i redaktorzy albo musieli szybko gdzieś wyjść, albo sprawiali wrażenie niezwykle ciężko zapracowanych. "Realm of Chaos" miał dla nas pewne cechy samospełniającej się przepowiedni - to było okropne zadanie, ponieważ uważaliśmy je za takie. Miałem trochę obaw, ale tak naprawdę byłem zadowolony, że mam do napisania coś większego (kurde, bardzo dużego), niż wstępniak do White Dwarfa. To nie było tak, że nie było niczego przede mną: Graeme Davis był ostatnim z rzędu próbujących dokonać wejścia północą ścianą Góry NajeżonegoKolcamiChaosu, ale nie starczyło mu pary, zapału i herbaty. W tym wstępnym szkicu było, przykładowo, bardzo dużo sensownych pomysłów na mutacje jego autorstwa. A potem zrobił jakoś tak, że po prostu był niezbędny przy jakichś innych projektach. Miał łeb, ten Graeme. Były też jakieś inne wstępne szkice, które, jak się okazało, całkiem odpowiadały Bryanowi. Nie było więc tak, jak mówię, że zaczynałem od zera: to było raczej jak poważna obróbka mocno zaniedbanego materiału.

Trzeba też pamiętać, że "Realm of Chaos" to było ukochane dziecko Bryana, od początku do końca. Dziecko pokryte wymiocinami, robalami, z mackami zamiast ramion i oczami na wypustkach, ale - mimo wszystko - jego dziecko. Znaczyło to, że niezależnie od tego jaka wersja książki zostałaby przez kogoś napisana, nigdy nie dorównałaby temu, co Bryan miał w swojej głowie. Nigdy. Nie było na to szansy. W idealnym świecie napisałby ją sam, ale był raczej zajęty prowadzeniem GW i to było, w sumie, trochę ważniejsze dla nas wszystkich.

Bryan z pewnością usiłował przekazać, czego oczekuje, spotykaliśmy się co tydzień, żeby o tym rozmawiać. Robiłem notatki, a potem pędziłem do swojego kącika, by spędzić kilka kolejne dni pisząc nowe rzeczy. Bryan lubił też pojawiać się w biurze redakcyjnym, usadawiał się na starej sofie i po prostu gadał ze wszystkimi w pobliżu na rozmaite tematy. Czasami nawet o "Realm of Chaos". W czasie naszych cotygodniowych spotkań rozkładał moją twórczość na elementy składowe, albo był na tyle zadowolony, że omawialiśmy kolejny fragment. Tutaj właśnie przydało się moje doświadczenie z szybkiego pisania na zadane tematy dla Imagine. Pamiętam, że jeśli chodzi o rzeczy związane z Warhammerem 40K, jak Herezja Horusa czy Szarzy Rycerze, miałem dużo swobody, ale starałem się, by to, co napisałem, było podobne w nastroju i tonie do rzeczy z WFB. Zdarzało się, że kiedy coś pisałem, Bryan zmieniał zdanie, trzeba też pamiętać, że zamawiano grafiki do książki. To co pisałem, musiało odpowiadać tym naprawdę dobrym. Wydaje mi się, że napisałem trochę całkiem niezłych fragmentów, jak małe teksty, które towarzyszyły mrocznym, ponurym ilustracjom Iana Millera w każdym rozdziale.

Ostatecznie, mam wrażenie, że to co powstało, było wystarczająco dobre wobec tego, czego oczekiwał, by iść do druku pod tym tytułem. Podejrzewam jednak, że - tak naprawdę - Bryan zawsze chciał czegoś odrobinę innego, trochę lepszego, bliższego jego (jakakolwiek by nie była) wizji tej krainy. To byłoby prawdziwe "królestwo Chaosu". Nie mam z tym problemu. I tak dostał wielką, budzącą podziw książkę, która wyprzedała się praktycznie natychmiast. Co dziwne, wciąż uważana jest za całkiem przyzwoitą. Wtedy też wydawała mi się niezłym osiągnięciem, ale naprawdę, miałem wrażenie, że ludzie będą ją lubić i tyle. Nic więcej. Znajdzie się zaraz coś nowszego i ciekawszego.

Muszę też powiedzieć, że kiedy, w końcu, przelałem na papier te setki tysięcy słów, nie chciałem już nigdy mieć do czynienia z żadnymi mackami. Nigdy. Nie pamiętam też, żebyśmy jakoś specjalnie świętowali wydanie tej książki - ot, do studia trafiła kolejna paczka z podręcznikiem, żadnych gratulacji. Czułem się trochę rozczarowany.

Długo trwało, nim zdałem sobie sprawę, że tak naprawdę nie ma to znaczenia, ponieważ przez bardzo długi czas zajmowałem się czymś naprawdę trudnym. Jakiś rok temu wróciłem do tego i przeczytałem książkę jeszcze raz, to było w czasie kiedy planowano wydanie Warhammera w serii Total War (pracowałem nad tym w owym czasie). Po dwudziestu paru latach stwierdziłem, że zrobiłem naprawdę niezłą robotę, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności.


RoC80s: Czy przypominasz sobie nad jakimi materiałami do RoC pracowałeś? Czy raczej była to praca redakcyjna nad tekstem?
MB: Pamiętam, że napisałem większość tekstu do "Slaves to Darkness", z wyjątkiem kilku list armii i części o malowaniu. Wiem, że napisałem też część list armijnych do WH40K, ponieważ niektórzy z Kosmicznych Marines Chaosu są uzbrojeni w zaostrzone kije (tym, w sumie, są narzędzia do kontrolowania pomiotów Chaosu). To głupie, więc najprawdopodobniej to moje dzieło, wymyślone w trakcie któregoś długiego, mrocznego popołudnia spędzonego nad tym tekstowym koszmarem. Niestety, nie pamiętam nic bardziej szczegółowego, ponieważ tekst ma kilka milionów słów, a powstał parędziesiąt lat temu.
Mojego autorstwa jest także pierwszy niemal kompletny szkic do "Lost and the Damned", choć wtedy moje zainteresowanie całym tym Chaosem i kolcami nieco już zmalało. Autorem redakcji obu książek był Simon Forrest, więc wszystko, co jest napisane prawidłowo, to jego zasługa. Moje palce były już całkowicie sztywne!
Potem zająłem się trochę "Necromundą", grą o walkach gangów osadzoną w świecie WH40K (w wersji, nad którą pracowałem). Moja wersja trafiła na półkę, ale zaraz potem nadeszła ciekawa możliwość utrzymania WFRP przy życiu pod postacią Flame Publications. Podejrzewam, że gdyby nie Flame, WFRP byłby kolejnym produktem opuszczonym przez GW. Choć gra była popularna sama w sobie, pamiętam pogłoski, że według ówczesnych, wewnętrznych standardów naszej firmy nie można było mówić o niej jako o sukcesie, który mierzony był, głównie, sprzedażą figurek. Rolplejowcy nie kupowali, po prostu, armii miniaturek, a koszt napisania książki związanej z grą fabularną był taki sam, jaki podręcznika do gry bitewnej, który wiązał się ze sprzedażą mnóstwa figurek.

RoC80s: Pomogłeś założyć Flame i pracowałeś nad dodatkami do WFRP. W jaki sposób dokładniej działało wówczas studio i nad czym pracowałeś?
MB: "Studio" to bardzo wielka nazwa na opisanie Flame. Już mi się podoba. Było nas trzech (Tony Ackland, Graeme Davis i ja), mieliśmy wielki słój kawy rozpuszczalnej i komputer Apple Macintosh. No i mnóstwo ukierunkowanego zapału do roboty, całkiem niezłą miejscówę do przesiadywania w pobliżu i chęć pokazania naszym szanownym kolegom, czego można dokonać bez tej całej biurokracji. I nie, nie nazwaliśmy swojego maca. Umiejscowiliśmy się w kilku pokojach w całkiem fajnym domu w stylu georgiańskim, z dala od głównego studio GW, z Marauder Miniatures Aly'ego i Trishy Morrisonów w pomieszczeniach na piętrze. To było bardzo "GW usiłujące nie wyglądać na GW". Patrząc wstecz widzę, że powstanie tych małych firemek było, po prostu, praktycznie bezkosztowym eksperymentem głównego Studia.

Pomysł leżący u podstaw Flame Publications był prosty. Nasza trójka miała dostarczać książkę co osiem tygodni i - co miesiąc - osiem stron do White Dwarfa. Mieliśmy w budżecie mały zapas na robienie map, gdyby były nam potrzebne. Mieliśmy dostarczać gotowe produkty do druku - po redakcji, złożone, mające minimum 64 strony objętości (ze względu na charakter druku, wszystkie dodatkowe strony musiały mieć objętość wielokrotności ośmiu). Cena podręcznika miała zaczynać się od 6,99 GBP lub odpowiednika w innej walucie (czyli miały być tanie, możliwe do kupienia z kieszonkowego, biorąc pod uwagę harmonogram publikacji i zawartość, uważam że była to znakomita relacja jakości do ceny). Spodziewano się od nas, że wpływy ze sprzedaży pokryją nasze koszty, a książki będą wyprzedawane do zera. Dzięki temu chciano uniknąć wiązania pieniędzy w towarze. Sami mieliśmy zajmować się sprzedażą wysyłkową naszych produktów. Prawdę mówiąc, te warunki nie były niczym strasznym. Główne studio GW zajmowało się drukiem naszych rzeczy, choć akurat ten proces nie zawsze przebiegał bezboleśnie. Gotowy do druku materiał zaginął kiedyś pomiędzy studiem a drukarnią. Ktoś (nigdy nie dowiedziałem się kto), zadecydował wówczas, żeby drukować z kserokopii tych materiałów, zamiast poprosić nas o nową wersję oryginału. Gotowa książka wyglądała fatalnie. 

Flame radziła sobie tak dobrze, jak radziła, ponieważ cała nasza trójka chciała tam pracować, wiedzieliśmy, że możemy polegać na sobie, że niczego nie spieprzymy. Narzuciliśmy sobie dość bezlitosny harmonogram, by móc zmieścić się w zadanych terminach. Najważniejsze dla tego wszystkiego było wykorzystanie maszyn, żeby odwalały za nas tyle ciężkiej roboty, ile tylko możliwe. Macintosh i jego oprogramowanie do składu był genialny, dzięki temu udawało nam się tyle zrobić.
Mieliśmy też Amstrada PC (straszna, straszna maszynka, ale korzystało z nich wówczas GW), z którego przenosiliśmy tekst na Maca, wykorzystywaliśmy też go do zastępowania tagów formatujących tekst na odpowiadające im tagi wykorzystywane w DTP. Tekst był wstukiwany, potem redagowany przez Graema lub mnie, a następnie mogłem go zedytować w kilkadziesiąt minut tak, że wychodziła z niego wersja składu mająca 64 strony w druku. Potem już tylko grafika, wstawienie map, ułożenie wszystkiego żeby dobrze wyglądało. Najbardziej czasochłonny był proces końcowego układania layoutu, sprawdzania, czy tekst dobrze wlewa się automatycznie, czy strony nie wyglądają źle, nie są zbyt zapchane. Chcieliśmy, żeby nasze książki były naprawdę przydatne w grze, by używano ich aż do rozpadnięcia się. Nie chcieliśmy, by kupowano je i odstawiano na półkę.

Mieliśmy dostęp do wszystkich grafik Tony'ego, zrobionych do Warhammera, było ich mnóstwo. Choć ludzie zapewne tego nie zauważyli, prawie wszystkie mniejsze grafiki w książkach Flame były wycięte z większych ilustracji jego autorstwa. Oznaczało to, że mieliśmy czas na zrobienie kilku dużych, stronicowych lub nawet dwustronicowych ilustracji, które miały duże znaczenie dla tekstu. Reszta grafik pochodziła z zapasów. Tony był też świetny w obróbce i obsłudze tego archiwum, co przy ówczesnym sprzęcie nie należało do rzeczy prostych. Teraz, oczywiście, to inna sprawa, z Photoshopem i pierdyliardem innych programów. Wtedy, w czasach o których mówimy, nie było to aż tak proste.

System działał na tyle dobrze, że doszliśmy do etapu, w którym zawsze dysponowaliśmy produktem zapasowym, gotowym już do druku, w momencie kończenie dwumiesięcznego cyklu produkcyjnego. Nalegałem na ten zapas na wypadek zachorowania któregoś z nas, jakiegoś wypadku lub czegoś równie głupiego. O ile mnie pamięć nie myli, daliśmy radę zrobić dodatek o tworzeniu bohaterów, przerobiliśmy cztery książki kampanii "Kamienie Zagłady" na WFRP (nieźle się bawiłem projektując papierowe kryształy do samodzielnego zrobienia), kompendium zawierające rozmaite materiały, przeróbki jakichś innych przygód, zaczęliśmy prace nad przygotowaniem do druku dodatku Realms of Magic Kena Rolstona i rozpoczęliśmy wstępną obróbkę drugiego wydania gry fabularnej "Judge Dredd". Całkiem nieźle jak na trzech pracowników! Dostarczyliśmy też mnóstwo materiałów do opublikowania w White Dwarfie, czasami więcej niż wymagane od nas osiem stron. Jeśli mi czegoś brakowało, to pisania własnych rzeczy, nie było na to czasu przy tej całej robocie redakcyjnej i związanej z produkcją, czy też zajmowaniu się sprawami związanymi z prowadzeniem firmą. Pamiętam też jakiś ranek, gdy zjawiła się u nas policja w sprawie jakiejś szemranej firemki pod nami, której trzeba było wyjaśnić, że nie mamy z nimi nic wspólnego i nie, nie mogą zabrać naszych komputerów.

Tak czy siak, wszystko dla mnie skończyło się wraz z odejściem Graeme Davisa, który przeprowadził się do Stanów. Zmusiło mnie to do zastanowienia się nad sobą, doszedłem do wniosku, że nigdzie nie dojdę w GW. Przeszedłem więc do MicroProse i wszedłem w cudowny świat gier komputerowych. Tony zawsze był bezpieczny w GW, nie musiałem się więc martwić, że zostaje. Starano się jeszcze utrzymać Flame, ale nie udało się.

Kilka miesięcy później biuro MicroProse UK wyglądało jak obóz uchodźców z GW, pracowali tam bowiem Graeme Davis, Jim Bambra i Steve Hand. W 1991 r. w Wielkiej Brytanii naprawdę nie było zbyt wielu doświadczonych producentów gier. Teraz jest ich znacznie więcej, ale mam farta, że nadal się tym zajmuję, projektuję gry i mam z tego radochę.

Chciałbym, jak zawsze, podziękować Mikeowi za czas, który poświęcił dla nas, wspominając przeszłę lata. To musi być dziwne uczucie, gdy znienacka kontaktuje się z tobą jakiś dziwny, nieznany facet, który chce pogadać o rzeczach, jakie robiłeś ćwierć wieku temu. Na szczęście Mike'owi nie przeszkodziło to w odpowiedzeniu na moje dość przypadkowe pytania.

Jestem pewny, że też jesteście mu wdzięczni. I mega dzięki dla Graeme Davisa, który pomógł w skontaktowaniu się z Mikem!

Orlygg

sobota, 23 kwietnia 2016

Przedwieczny licz | An ancient liche

Od paru tygodni nie mam, niestety, czasu na dłuższe siedzenie nad figurkami. Moi wojownicy Ashen Circle Głosicieli Słowa czekają na co najmniej parę godzin wolnego, a ja maluję, w rzadkich wolnych chwilach, miniaturki, które nie są tak czasochłonne. Staram się wybrać ze swojej kolekcji figurek serii Night Horrors takie, które można wykorzystać we Frostgrave (pierwszym był pokazywany niedawno pomniejszy demon, czyli diaboł). 


Dzisiaj pokazywanego licza pomalowałem 25 lat temu, stwierdziłem jednak, że moje ówczesne pomysły nie do końca mi dziś odpowiadają. Figurka powędrowała do czyszczenia, a wkrótce potem znalazłem jakieś 20-30 minut na jej pomalowanie. Prosty schemat, malowany głównie czarnym washem i farbą Charadon Granite, cieniowanie, czy też "eteryczny" blask, jak wolę o nim myśleć, robiony Nihlakh Oxide. 

Figurka ma już swoje lata, ukazała się - w tej wersji - w roku 1985, jednak już wcześniej była dostępna jako składowa zestawu Dungeon Monsters Starter Set z 1983 r. - z drobną różnicą, nosiła wówczas miano Spectre i w uniesionej dłoni trzymała sztylet. W moim egzemplarzu widoczne są zresztą ślady usuwania tej broni przed zrobieniem figurki mastera do odlewania. Sam odlew nie jest zresztą najlepszy, na szaty widoczne są jakieś wżery, kościane dłonie i czaszka pozbawione są praktycznie jakichkolwiek szczegółów. Nie szkodzi - mam sentyment do tej figurki, przez parę lat odgrywała rolę mojego głównodowodzącego, a i teraz posłuży, mam nadzieję, w scenariuszach do Frostgrave.


I don't have much time for painting for last four or five weeks unfortunately. My Ashen Circle warriors sit patiently waiting for my few hours of free time and I paint, in some free minutes, miniatuers which are nowhere so time-consuming. I searched through my collection of old Night Horrors series for miniatures, which may be used in Frostgrafe - first of them was Pit Fiend, shown few days ago.

Today's liche was already painted by me some 25 years ago, but I decided to repaint this miniature, as I don't really like my old ideas and painting anymore. Miniature was stripped and then painted in just 20 or 30 minutes. Very simple paint scheme, black wash and Charadon Granite paint over white basecoat. Highlights, or "ethereal" glow, as I like to think about it, was glazed over with multiple layers of very thin Nihlakh Oxide.

Miniature has its years and this is clearly visible. It has simplistic design and is casted in rather crude way. It's no wonder, as it was released in 1985... And its first version, named as a Spectre, was available since 1983 in the boxed set labelled as Dungeon Monsters Starter Set. There was a difference though, as the original miniature was wielding a dagger. Marks of weapon removal are obvious on my miniature and I suspect that master miniature for "Liche" version was made from old metal miniature, not original sculpt. Cast is rather poor, as I already mentioned, my miniature has got some holes on the front and skull and bony hands are very, very simple. It doesn't matter really - I like this old liche, he was leading my undead army for few years and it will be used again - in Frostgrave games I think.